ΝΙΚΟΣ ΠΛΑΚΟΠΙΤΗΣ
Ο ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ Ν. ΚΟΖΑΝΗΣ
Όταν προσπαθούμε να προσεγγίσουμε ιστορικά ένα κοινωνικό θεσμό θέτουμε συνήθως το ερώτημα που σχετίζεται με την γέννησή του.
Πότε, πως και γιατί συγκροτήθηκε το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα στην χώρα μας.
Αναμφίβολα η πρώτη και εντελώς απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η εμφάνιση στο κοινωνικό προσκήνιο, της μισθωτής εργασίας.
Δεν μπορεί να υπάρξει εργατικό κίνημα και πολύ περισσότερο η θεσμική του έκφραση, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, χωρίς μισθωτή εργασία.
Στην χώρα μας η μισθωτή εργασία εμφανίζεται αρχικά στον αγροτικό χώρο στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.
Αγρότες κυρίως των ορεινών χωριών, εργάζονταν ως εργάτες γης στις δυναμικές σταφιδοκαλλιέργειες της Βόρειας Πελλοπονήσου.
Η εργασία τους ήταν κυρίως περιστασιακή και εποχική.
Τις δύο τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα έγινε η κρίσιμη μετάβαση από το χωράφι στο εργοστάσιο.
Το εκσυγχρονιστικό εγχείρημα του Τρικούπη (1880) σε συνδυασμό με την κρίση της σταφίδας, έστρεψε ένα τμήμα των εργατών γης στην νεογέννητη βιομηχανία, στα μεταλλεία, στην ναυτιλία και τους σιδηροδρόμους.
Οι πρώτες βιομηχανικές πόλεις με συγκέντρωση κρίσιμων μαζών εργατών είναι γεγονός.
Πειραιάς, Πάτρα, Βόλος, Σύρος.
Η τάση αυτή εντείνεται στις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, καθώς διευρύνεται ο κύκλος εργασιών στον δευτερογενή τομέα.
Σημαντικά συντελεί και ο διπλασιασμός της χώρας μας μετά τους βαλκανικούς πολέμους του 1912-13.
Παρόλα αυτά η μισθωτή εργασία παρέμεινε για τους περισσότερους, κατά κύριο λόγο, περιστασιακή, δευτερεύουσα, συμπληρωματική.
Στόχος των περισσοτέρων ήταν η επιστροφή στο χωριό που διαιώνιζε κυρίως την κουλτούρα του αγρότη εκείνη την εποχή.
Το 1920 οι μικρασιάτες πρόσφυγες που συγκρότησαν συνοικίες στα όρια των πόλεων, μη έχοντας πλέον χωριό επιστροφής προστέθηκαν σταθερά στον δευτερογενή τομέα.
Η σταθερή μισθωτή σχέση έγινε πλέον ο κανόνας και στη χώρα μας.
Η ύπαρξη ωστόσο εργατών και γενικότερα μισθωτών υπαλλήλων δεν αρκεί για την συγκρότηση εργατικού κινήματος.
Οι οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις (χαμηλόμισθοι, εξαντλητικά ωράρια, κακές συνθήκες εργασίας) οδήγησαν σε αυθόρμητες εξεγέρσεις, όπως τα μεταλλεία Σερίφου, από τις οποίες έλειπε η οργάνωση, η διάρκεια, και το σχέδιο.
Εδώ σημαντικό ρόλο ήρθε να παίξει η σοσιαλιστική σκέψη και δράση.
Οι πρώτοι Έλληνες σοσιαλιστές γύρω στο 1910-20 εισάγοντας από τον μαρξισμό, την έννοια της κοινωνικής τάξης και της ταξικής πάλης, έδωσαν στους εργάτες διακριτή συλλογική ταυτότητα και στις εργατικές κινητοποιήσεις, σχέδιο και προσανατολισμό.
Οι σοσιαλιστές άλλωστε και κυρίως όσοι συσπειρώνονται στην Φεντερασιόν της Θεσ/νικης, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο και στην ίδρυση της ΓΣΕΕ στα 1918.
Ο νόμος 281 του 1914 περί σωματείων αποτελεί την σύγχρονη νομική βάση για την ίδρυση συνδικάτων.
Η βασικότερη ρύθμιση που θεωρήθηκε, εκείνη που απαγόρευε σε εργάτες και εργοδότες να ανήκουν στην ίδια οργάνωση θέτοντας οριστικό τέλος στην συντεχνιακή παράδοση των σωματείων.
Η πρώτη διακριτή ομάδα συνδικαλιστών ήταν οι κομμουνιστές.
Μια δεύτερη διακριτή ομάδα ήταν οι σοσιαλιστές που αρχικά συνυπήρχαν με τους κομμουνιστές στο πλαίσιο του ΣΕΚΕ.
Διαφοροποιήθηκαν μετά το 1924 όταν το ΣΕΚΕ μετεξελίχτηκε σε ΚΚΕ θεωρώντας ότι ο μετασχηματισμός μπορεί να επιτευχθεί με διαρκή ειρηνικό αγώνα για φιλεργατικές μεταρρυθμίσεις.
Στην Κοζάνη το πρώτο σωματείο εμφανίζεται το 1920 και είναι των καπνεργατών, βάση και της έρευνας του συναδέλφου Χατζηδημητράκου, ο οποίος ανέλαβε την μελέτη και την έρευνα γύρω από το εργατικό κίνημα της περιοχής μας και έχει επιφορτισθεί με την δημιουργία του ιστορικού αρχείου του Εργατικού Κέντρου Ν. Κοζάνης.
Στην συνέχεια ιδρύεται σωματείο βυρσοδεψεργατών, ραπτεργατών και βέβαια σταθμός στο συνδικάτο της περιοχής μας, είναι η ίδρυση του σωματείου οικοδόμων Κοζάνης το 1934 με εργοδοτική διοίκηση.
Στις 6/5/1934 στις εκλογές του σωματείου με επικεφαλής τον Νίκο Πλακοπίτη κερδίζει η παράταξη του που πρόσκειται στο ΚΚΕ.
Από την επεξεργασία,μέχρι τώρα, του ιστορικού αρχείου αποδεικνύεται ότι το Εργατικό Κέντρο ιδρύεται το 1929 από τα σωματεία καπνεργατών, βυρσοδεψεργατών και ραπτεργατών Κοζάνης.
Πρωτεργάτης είναι ο Ν. Πλακοπίτης μαζί με τους συντρόφους του και συναδέλφους του καπνεργάτες Μαυρουδή και Κουκουλιό.
Εν τω μεταξύ ο Πλακοπίτης είναι ανταποκριτής του Ριζοσπάστη και εκδίδει την εφημερίδα Παλλαϊκό Μέτωπο.
Το 1936 Δικτατορία Κονδύλη, εξορίζεται ο Ν. Πλακοπίτης, διαλύεται το Εργατικό Κέντρο και απαγορεύονται τα σωματεία.
Το 1936 ο Ν. Πλακοπίτης κατεβαίνει υποψήφιος του Παλλαϊκού Μετώπου και τον έκτο του 1936 επανασυστήνεται το Εργατικό Κέντρο Ν. Κοζάνης. Αμέσως έρχεται η Δικτατορία του Μεταξά και ο Πλακοπίτης εξορίζεται και πάλι.
Στην συνέχεια έχουμε την γερμανική κατοχή όπου ο Πλακοπίτης παραδίνεται στους κατακτητές και εκτελείται την 1/5/1944 στην Καισαριανή μαζί με 200 συντρόφους του κρατούμενους.
Δυστυχώς στην Δικτατορία του Μεταξά καταστρέφεται το σύνολο του αρχείου του Εργατικού Κέντρου.
Η συστηματική δουλειά και έρευνα που έχουμε ξεκινήσει με τον Χατζηδημητράκο, πιστεύω ότι θα αναδείξει όλες τις πτυχές του κινήματος στην περιοχή μας.
Στόχος μας είναι η συγκέντρωση όλου του υλικού και η ψηφιοποίηση του για να μπορεί να είναι προσβάσιμο από επιστήμονες και μελετητές.
Τον Πλακοπίτη τον τίμησε ο Δήμος Κοζάνης ονομάζοντας τον δρόμο δίπλα στο κτίριο του Εργατικού Κέντρου, οδός Ν. Πλακοπίτη.
Το Δ.Σ. του Εργατικού Κέντρου Ν. Κοζάνης τον τίμησε ονομάζοντας την αίθουσα συνεδριάσεων του Δ.Σ., αίθουσα Ν. Πλακοπίτη.
Απώτερος στόχος με την ανάδειξη του ιστορικού αρχείου είναι μια εκδήλωση τιμής στους ήρωες συνδικαλιστές μας, πρωτεργάτες του κινήματος της περιοχής μας.
Ο Πρόεδρος του
Εργατικού Κέντρου Ν. Κοζάνης
Τολιόπουλος Αθανάσιος
